Μελέτη της εξέλιξης του περιβαλλοντικού αστικού τοπίου στον χώρο και τον χρόνο ως εργαλείο για την εκπαίδευση για το περιβάλλον και την αειφορία. Η περίπτωση της Αλεξανδρούπολης.

ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΕΣ ΜΕΛΕΤΕΣ 2015 - Κοινωφελές Ίδρυμα Ι. Λάτση

Ομάδα Μελέτης

Αναστασία Δημητρίου, Αναπληρώτρια Καθηγήτρια, Επιστημονικά Υπεύθυνη

Αλέξανδρος Θεοδωρίδης, Επίκουρος Καθηγητής

Ίκαρος Μαντούβαλος, Επίκουρος Καθηγητής

Τμήμα Επιστημών της Εκπαίδευσης στην Προσχολική Ηλικία, Δημοκρίτειο Πανεπιστήμιο Θράκης


Σκοπός της μελέτης είναι η εξέταση των οικολογικών, ιστορικών, κοινωνικών και οικονομικών παραγόντων στον χώρο και το χρόνο και η ανάδειξη της σύνδεσης τους με τη διαμόρφωση και εξέλιξη του περιβαλλοντικού αστικού τοπίου ως εργαλείου για την εκπαίδευση για το περιβάλλον και την αειφορία. Η μελέτη εστιάστηκε στο παράδειγμα της πόλης της Αλεξανδρούπολης. Καταγράφηκε το περιβαλλοντικό τοπίο της πόλης στον ιστορικό χρόνο, από το 1920 (έτος ενσωμάτωσης στο ελληνικό κράτος) έως το 1974 (πτώση της δικτατορίας των συνταγματαρχών), και διερευνήθηκαν οι διαδικασίες εκείνες διαδικασιών μέσα από τις οποίες δημιουργήθηκε, εξελίχτηκε και διαμορφώθηκε το αστικό περιβάλλον της πόλης -ο σχεδιασμός, η διαχείριση και η πολιτική που εφαρμόστηκαν για την οργάνωση της- και το ιστορικό-κοινωνικό-οικονομικό πλαίσιο στο οποίο συντελέστηκαν οι διαδικασίες αυτές. Για τη συλλογή του υλικού της έρευνας διενεργήθηκε επιτόπια μελέτη ποικίλων αρχείων, τα πλείστα από τα οποία και ψηφιοποιήθηκαν. Συγκεκριμένα καταγράφηκαν στοιχεία από τα Γενικά Αρχεία του Κράτους στην Αλεξανδρούπολη, στην Αθήνα, στη Θεσσαλονίκη και στην Κομοτηνή, από τα Κέντρο Ιστορίας της Θεσσαλονίκης. Μελετήθηκε το αρχείο του Δήμου Αλεξανδρούπολης και ψηφιοποιήθηκαν οι αποφάσεις του Δημοτικού Συμβουλίου για τα έτη 1947-1974. Παράλληλα συλλέχθηκαν στοιχεία από το αρχείο της Πολεδομίας του Δήμου Αλεξανδρούπολης, του Υποθηκοφυλακείου Αλεξανδρούπολης, και του Τύπου κατά την περίοδο μελέτης. Επιπλέον συλλέχθηκε φωτογραφικό υλικό από ιδιωτικά αρχεία που σχετίζονται με τοπία της πόλης και άλλες ανθρώπινες καθημερινές δραστηριότητες και συνήθειες Μέσα από τη μελέτη του υλικού που συλλέχθηκε προσπαθήσαμε να εντοπίσουμε και να καταγράψουμε στοιχεία που αφορούσαν την πολεοδομική εξέλιξη της πόλης, τις χρήσεις γης, την πληθυσμιακή εξέλιξη και τη σύνθεση του πληθυσμού, την οικονομική και γεωργική δραστηριότητα της περιοχής μελέτης. Προσπαθήσαμε να αναδείξουμε τον τρόπο που οι ιστορικές και κοινωνικές συνθήκες της περιόδου μελέτης επηρέασαν την επιλογή των χρήσεων γης για την κάλυψη των αναγκών κάθε εποχής και συνέβαλαν στη διαμόρφωση του περιβαλλοντικού τοπίου της πόλης.


ΠΕΡΙΟΧΗ ΜΕΛΕΤΗΣ

Το φυσικό περιβάλλον
Ο ποταμός Έβρος Ο ποταμός Ειρήνης Υδατικό Περιβάλλον Γεωμορφολογία περιοχής Το κλίμα της περιοχής  


H Πόλη της Αλεξανδρούπολης

Η Αλεξανδρούπολη βρίσκεται στο βορειοανατολικό τμήμα της Ελλάδας και αποτελεί την πρώτη πόλη εισόδου στην Ευρώπη από ανατολή. Η πόλη της Αλεξανδρούπολης σήμερα έχει έκταση 642245 στρέμματα. Είναι στην μεγάλη της έκταση πεδινή και χαρακτηρίζεται από μεσογειακή (θάμνους, ελιές) και παραμεσογειακή βλάστηση. Στα ΒΒΔ της πόλης εκτείνεται ορεινός όγκος Στα ανατολικά της πόλης διέρχεται ο ποταμός Έβρος που αποτελεί και το φυσικό σύνορο με την Τουρκία.

image
    Η πόλη της Αλεξανδρούπολης και η ευρύτερη περιοχή. Πηγή: ομάδα εργασίας με τη χρήση του Google Earth

Ποταμός Έβρος

Ο Έβρος είναι ο δεύτερος σε μέγεθος ποταμός της Ανατολικής Ευρώπης και χαρακτηρίζεται για τις φερτές ύλες που μεταφέρει και αποθέτει ανάμεσα στην Αλεξανδρούπολη και στην Αίνο. Πηγάζει από την οροσειρά Ρίλα κοντά στη Σόφια της Βουλγαρίας, διατρέχει με κατεύθυνση βορειοανατολικά τη Βουλγαρία ανάμεσα στα Βαλκάνια και την οροσειρά της Ροδόπης, περνά στην Ελλάδα και την Τουρκία και εκβάλει στο Θρακικό πέλαγος.

image

Πηγές του ποταμού Έβρου στην οροσειρά Ρίλα της Βουλγαρίας . Πηγή:

image
    Το Δέλτα του Έβρου. Πηγή: ομάδα εργασίας
image
    Το Δέλτα του Έβρου. Πηγή: ομάδα εργασίας

image

Η πόλη της Αλεξανδρούπολης (1) και το Δέλτα του Έβρου (2). Πηγή: Oμάδα εργασίας με την χρήση του Google earth

Οι εκβολές του ποταμού Έβρου βρίσκονται Νοτιοανατολικά της πόλης της Αλεξανδρούπολης όπου σχηματίζεται ένα εκτεταμένο Δέλτα, επιφάνειας 188 km2, με μεγάλη οικολογική σημασία. Χαρακτηρίζεται από αξιόλογη ιχθυοπανίδα και παραποτάμιες συστάδες μεγάλης οικολογικής αξίας και μεγάλη ποικιλία βιοτόπων με πλούσια πανίδα και χλωρίδα. Στην περιοχή έχουν καταγραφεί συνολικά περισσότερα από 350 φυτικά είδη. Αναπτύσσεται δενδρώδης βλάστηση, σχηματίζοντας ζώνη παραποτάμιου δάσους από υδρόφιλα είδη. Στον ποταμό και στο Δέλτα απαντώνται επίσης 45 διαφορετικά είδη ψαριών, έχουν καταγραφεί 7 είδη αμφιβίων και 21 είδη ερπετών, ενώ οι εκτιμήσεις αναφέρουν ότι τα είδη θηλαστικών που ζουν στην ευρύτερη περιοχή ξεπερνούν τα 40. Φιλοξενεί 304 είδη πουλιών σε σύνολο 408 ειδών που υπάρχουν στην Ελλάδα γενικά. Το Δέλτα του Έβρου χρησιμεύει ως σταθμός διαχείμασης ή ενδιάμεσος σταθμός μεταναστευτικών πουλιών αλλά και ως τόπος αναπαραγωγής σπανίων και απειλουμένων ειδών πτηνών. Η περιοχή προστατεύεται με διεθνή συνθήκη Ραμσάρ. Μέρος του μέρος του Δέλτα χαρακτηρίζεται ως Ζώνη Ειδικής Προστασίας και προτείνεται ως Τόπος Κοινοτικού Ενδιαφέροντος στο Δίκτυο Natura 2000 (Οδηγίες 79/409/ΕΟΚ και 92/43/ΕΕ, αντίστοιχα).

image
  • Το Δέλτα του Εβρου. Πηγή: ομάδα εργασίας με την χρήση του Google earth

Ο Ποταμός Ειρήνης

image
  • Ο ποταμός Ειρήνης (2) : από την Κίρκη στον Μαΐστρο μέσω του Ποταμού και του Άβαντα. Πηγή: ομάδα εργασίας με την χρήση του Google earth


  • Στην περιοχή της Αλεξανδρούπολης βρίσκεται επίσης ο ποταμός Ειρήνης, ο οποίος έχει τις πηγές του στην περιοχή της Κίρκης, που βρίσκεται 23 χιλιόμετρα ΒΒΔ της πόλης και ανήκει διοικητικά σε αυτήν. Ο ποταμός, γνωστός και ως «Ειρήνης ρέμα», από την Κίρκη κινείται με κατεύθυνση B.Δ. – Ν.Α. και εκβάλλει στο Θρακικό Πέλαγος κοντά στην περιοχή του Μαϊστρου. Η διαδρομή του ποταμού είναι παράλληλη με τη γραμμή της σιδηροδρομικής γραμμής Θεσσαλονίκης – Αλεξανδρούπολης από τον σταθμό Κίρκης ως τον σταθμό Αλεξανδρούπολης μέσω του σταθμού ποταμού και τον Άβαντα.

    image
  • Το φυσικό τοπίο στην περιοχή της Κίρκης: Πηγή: ομάδα εργασίας με την χρήση του Google earth

  • Η Κίρκη είναι γνωστή κυρίως για τα εγκαταλελειμμένα μεταλλεία της. Υπάρχουν πολλές εμφανίσεις μεταλλείων μολύβδου-ψευδαργύρου βόρεια και ανατολικά της Κίρκης και αποτελούνταν από δύο συγκροτήματα: το μεταλλείο εξόρυξης, 6 χλμ βόρεια και το εργοστάσιο εμπλουτισμού του μεταλλεύματος, 3 χλμ ανατολικά της Κίρκης. Τα μεταλλεία ήταν υπό Γερμανική κατοχή και μετά την ήττα των Γερμανών στο πόλεμο, αυτά περιήλθαν στο ελληνικό δημόσιο που τα λειτούργησε μέχρι και τα μέσα της δεκαετίας του 1960. Από το 1974 μέχρι το 1980 και από το 1990 μέχρι το 1997 λειτούργησαν από ιδιωτική εταιρία και απασχολούσαν κατοίκους των γύρω χωριών.

    .

    Υδατικό Περιβάλλον

    Λεκάνη απορροής ποταμού Έβρου - υδρογραφικό δίκτυο Αλεξανδρούπολης

    Η Λεκάνη Απορροής του ποταμού Έβρου είναι μία από τις πέντε διαχειριστικές λεκάνες απορροής που έχουν καθορισθεί από την Εθνική Επιτροπή Υδάτων και συναπαρτίζουν το υδατικό διαμέρισμα ΥΔ 12 Θράκης. Περιλαμβάνει την υδρολογική λεκάνη του ποταμού Έβρου (το τμήμα της λεκάνης του Έβρου καθώς και των παραποτάμων του Άρδα και Ερυθροπόταμου που ανήκουν στην Ελλάδα), τις λεκάνες των μικρότερων υδατορευμάτων. Τα υδατορεύματα του ρέματος Λουτρού, Ειρήνης, και Αράπης καθώς και μικρότερες λεκάνες απορροής παράκτιων περιοχών βρίσκονται στην περιοχή της πόλης της Αλεξανδρούπολης. Το υδατικό διαμέρισμα εμφανίζεται γενικά πλεονασματικό καλύπτοντας την ζήτηση όσο από επιφανειακά όσο και από υπόγεια νερά (ΥΠΕΚΑ, 2015).

    Η λεκάνη απορροής του ποταμού Έβρου, στο ελληνικό έδαφος είναι συνολικής έκτασης 3.340 km2. Η έκταση αυτή συνιστά στο 6,3 % της συνολικής λεκάνης απορροής ( τα 35.085 km2 (66,2%) ανήκουν στην Βουλγαρία, και τα 14.575 km2 (27,5%) ανήκουν στην Τουρκία) (ΥΠΕΚΑ, 2015). Σύμφωνα με τα διαθέσιμα στοιχεία στη λεκάνη απορροής του ποταμού Έβρου παρατηρούνται πλημμυρικά φαινόμενα, μικρής ή μεγάλης έκτασης, σχεδόν κάθε έτος, και οποιονδήποτε μήνα αυτού. Η λεκάνη παρουσιάζει την μεγαλύτερη συχνότητα πλημμυρικών φαινομένων και με την μεγαλύτερη ένταση σε όλο τον ελληνικό χώρο. Τα πλημμυρικά φαινόμενα προκαλούν σημαντικές επιπτώσεις στην αγροτική παραγωγή (γεωργία, κτηνοτροφία) και αρκετές φορές προκαλούνται εκτεταμένες ζημιές στον αστικό ιστό και σε κατοικίες των παρέβριων οικισμών. Οι πλημμύρες προκαλούν επίσης και πλήθος άλλων επιπτώσεων, όπως παρεμπόδιση της κυκλοφορίας για αρκετές ημέρες, κατάκλυση προστατευόμενων περιβαλλοντικά περιοχών και καταστροφές σε υποδομές (αναχώματα, αρδευτικά αντλιοστάσια, κλπ.) (ΥΠΕΚΑ, 2015).


    Υδρολογικός χάρτης της ευρύτερης περιοχής της Αλεξανδρούπολης

    image
      Υδρολογικός χάρτης της ευρύτερης περιοχής της Αλεξανδρούπολής. Πηγή ΥΠΕΚΑ (2015).

    Όπως φαίνεται από τoν χάρτη, η ευρύτερη περιοχή της πόλης της Αλεξανδρούπολης χαρακτηρίζεται από πυκνό υδρογραφικό δίκτυο γεγονός που καθιστά εξαιρετικά σημαντική την επιλογή των χρήσεων γης.

    image

    Η λεκάνη απορροής του ποταμού Έβρου. Πηγή: ΥΠΕΚΑ (2015).

    Γεωμορφολογία

    Το έδαφος του νομού Έβρου είναι στην μεγαλύτερη έκταση του πεδινό, ειδικότερα στα νότια του νομού όπου βρίσκεται η πόλη της Αλεξανδρούπολης. Η δυτική ακτή στην πόλη της Αλεξανδρούπολης είναι ομαλή, σχεδόν ευθύγραμμη. Η ανατολική ακτή συνεχίζει την ομαλή γραμμή μέχρι λίγο πριν το Δέλτα του Έβρου, όπου παρουσιάζεται ανώμαλη, με δαιδαλώδεις εσοχές και εξοχές, μικρούς κόλπους, λιμνοθάλασσες και νησίδες και αυτό εξαιτίας των προσχώσεων του ποταμού Έβρου.

    Γεωμορφολογικός χάρτης της ευρύτερης περιοχής του Έβρου

    image
      .

    Γεωλογία της περιοχής της πόλης της Αλεξανδρούπολης. Πηγή: Οικονομικός και Κοινωνικός Άτλας της Ελλάδας (ΕΣΥ, 1964, σελίδα 18).


    image












    Στην περιοχή της Αλεξανδρούπολης εντοπίζονται παλαιογενή ιζήματα και ταυτίζονται με τη λοφώδη– ημιλοφώδη περιοχή, καταλαμβάνοντας τη μεγαλύτερη έκταση, εκτός της Νότιας περιοχής (περιοχή Δέλτα). Συγκεκριμένα απαντώνται πορώδεις λευκοί ασβεστόλιθοι πλούσιοι σε κλαστικά υλικά, κατά θέσεις ωολιθικοί , ανοιχτόχρωμοι ψαμμίτες , μάργες και αργίλοι. Η σύσταση αυτή καθιστά το έδαφος εύφορο για καλλιέργειες.

    image

    Γεωμορφολογικός χάρτης της Ελλάδας. Πηγή: Οικονομικός και Κοινωνικός Άτλας της Ελλάδας (ΕΣΥ, 1964, σελίδα 17).

    To Κλίμα της περιοχής

    Το κλίμα της περιοχής είναι ηπειρωτικό με δριμείς χειμώνες και θερμά καλοκαίρια. Η μέση μηνιαία θερμοκρασία κυμαίνονται από 7oC τους χειμερινούς μήνες έως και 25 oC τους καλοκαιρινούς. Η σχετική υγρασία του αέρα φτάνει το χειμώνα έως και 77 % και το καλοκαίρι έως και 54 % (Εικόνα 5.11) Στην περιοχή πνέουν συχνά άνεμοι σε όλη τη διάρκεια του έτους με ένταση που μπορεί να ξεπεράσει τους 8 κόμβους. Στη διάρκεια του έτους παρατηρούνται βροχοπτώσεις με εντονότερο το φαινόμενο κατά τον Ιανουάριο με μέγιστη διάρκεια τις 13 ημέρες (Εικόνα 5.12).



    Κλιματικά στοιχεία της πόλης της Αλεξανδρούπολής

    image

    Θερμοκρασία αέρα (oC) της Αλεξανδρούπολης για το διάστημα 1951-1997.Πηγή: Ε.ΜΥ. (2015).




    image


    Yγρασία αέρα (%) της Αλεξανδρούπολης για το διάστημα 1951-1997.Πηγή: Ε.ΜΥ. (2015).

    image

    Ένταση βροχόπτωσης (mm) της Αλεξανδρούπολης για το διάστημα 1951-1997.Πηγή: Ε.ΜΥ. (2015).

    image

    Ένταση ανέμου (κόμβοι Kt) της Αλεξανδρούπολης για το διάστημα 1951-1997.Πηγή: Ε.ΜΥ. (2015).

    ASTIKO PERIBALLON

    Το αστικό περιβάλλον της πόλης

    Εξέλιξη του αστικού τοπίου στον ιστορικό χρόνο
    Η περίοδος 1850-1920 Η περίοδος 1920-1950 Η περίοδος 1950-1960 Η περίοδος 1960-1974 Μεταβολές του τοπίου στο χρόνο


    Το αστικό περιβάλλον της πόλης: 1850-1920

    Η οργάνωση της ρυμοτομίας της πόλης συμπίπτει χρονικά με την περίοδο του ρωσοτουρκικού πολέμου (1877-1878). Συγκεκριμένα, κατά την εννεάμηνη παρουσία του ρωσικού στρατού στο Δεδέαγατς, ρώσοι μηχανικοί προχώρησαν με ταχύ ρυθμό, το 1878, στην εκπόνηση ενός σχεδίου πόλης (Εικόνα 1), που εκτεινόταν σε μήκος περίπου δύο χιλιομέτρων και πλάτος επτακοσίων μέτρων και περιελάμβανε την περιοχή από την κεντρική λεωφόρο της πόλης (σημερινή Λεωφόρο Δημοκρατίας) και προς τα νότια, μέχρι τη θάλασσα (Εικόνα 2). Ο οικισμός απέκτησε το πρώτο πολεοδομικό του σχέδιο, το οποίο αφενός αποτέλεσε την αρχή της οργάνωσης του γεωγραφικού του χώρου, σε επίπεδο πολεοδομίας, αφετέρου συνετέλεσε στην ανάπτυξη του αστικού και περιαστικού σχεδιασμού του στις δεκαετίες που ακολούθησαν

    Εικόνα 1. Πολεοδομικό σχέδιο Αλεξανδρούπολης, 1850.

    image

    H ιστορική εξέλιξη του Δεδέαγατς συνυφαινόταν κυρίως με την πορεία της Αίνου, ενός οικισμού στην αριστερή όχθη του στομίου του Έβρου, που λειτουργούσε ως κέντρο διαμετακομιστικού εμπορίου με την ενδοχώρα της βαλκανικής χερσονήσου και αποτελούσε, τουλάχιστον μέχρι το 1878, το μοναδικό επίνειο της ΘράκηςΜετά τα μέσα του 19ου αιώνα, στο πλαίσιο του σχεδιασμού επέκτασης του οθωμανικού σιδηροδρομικού δικτύου στην ευρύτερη περιοχή της θρακικής ενδοχώρας, η εργοληπτική εταιρεία του αυστριακού βαρώνου Hirsch «Ανατολικοί Σιδηρόδρομοι» (Société Impériale des Chemins de Fer de la Turquie de l’Europe) – που, σημειωτέον, εκμεταλλευόταν τις σιδηροδρομικές γραμμές στο ευρωπαϊκό τμήμα της οθωμανικής αυτοκρατορίας – ήταν υποχρεωμένη να κατασκευάσει έναν παραθαλάσσιο σταθμό για τη νέα σιδηροδρομική γραμμή, που θα χρησίμευε και ως λιμάνι. Παρ’ όλα αυτά, η Αίνος δεν επιλέχθηκε για την κατασκευή των υποδομών αυτών, καθώς οι φερτές ύλες (προσχώσεις) που μεταφέρονταν από τον ποταμό και κατέληγαν στην περιοχή, καθιστούσαν αδύνατη την αποτελεσματική λειτουργία της ως λιμανιού. Εξαιτίας των προσχώσεων αυτών, ο φυσικός χώρος μετατράπηκε σε λιμνοθάλασσα και σταδιακά σε έλος .

    Εικόνα 2. Σιδηρόδρομος 1850.

    image

    Η απόφαση, το 1871, να διέλθει από το Δεδέαγατς ο σιδηρόδρομος που θα ένωνε την Αδριανούπολη με τη Θεσσαλονίκη – τμήμα ενός ευρύτερου σιδηροδρομικού δικτύου των ανατολικών βαλκανικών επαρχιών της οθωμανικής αυτοκρατορίας – και η κατασκευή της γραμμής Αδριανούπολης–Δεδέαγατς δημιούργησαν τους όρους για τη διαμόρφωση των λειτουργικών, τυπολογικών και μορφολογικών στοιχείων του οικιστικού χώρου. Στα μέσα της δεκαετίας του 1890 κατασκευάστηκε, από τη Γαλλική Εταιρεία Σιδηροδρόμων, η γραμμή «Ενωτική Θεσσαλονίκη-Δεδέαγατς» (Jonction Salonique – Constantinople), η οποία έφτανε απευθείας στον σταθμό των Φερρών, παρακάμπτοντας το Δεδέαγατς, χωρίς πρόσβαση στη θάλασσα, μέχρι να της επιτραπεί από την Εταιρεία των Ανατολικών Σιδηροδρόμων

    Το λιμάνι της πόλης

    Στη διαδικασία του εκσυγχρονισμού και της δυναμικής ανάπτυξης της πόλης συνετέλεσε και η υλοποίηση, το 1872, του απαιτούμενου παραθαλάσσιου σταθμού – λιμανιού, ενός έργου της εταιρείας του Hirsch, που προσέδωσε στην πόλη σύγχρονα αστικά χαρακτηριστικά.

    Η ανάπτυξη του λιμανιού τη δεκαετία του 1870, όπως μαρτυρούν οι προξενικές εκθέσεις της εποχής, εντασσόταν σε μια προσπάθεια ευρύτερου αναπροσανατολισμού των τοπικών οικονομιών, μέσα από τη σύνδεσή τους με δίκτυα ακτοπλοϊκής και σιδηροδρομικής συγκοινωνίας με την Ευρώπη. Για παράδειγμα, το 1873 κατέπλευσαν στο λιμάνι 15-20.000 τόνοι δημητριακών με προορισμό τα ευρωπαϊκά κέντρα

    Ο ρόλος των ελληνικών πλοίων στη διακίνηση των προϊόντων που προορίζονταν για τις ευρωπαϊκές αγορές, αποτυπώνεται στην επιστολή του έλληνα προξένου στην Αδριανούπολη, Κ. Βατικιώτη, προς το ελληνικό Υπουργείο Εξωτερικών, στις 28 Ιανουαρίου 1875: «Προσορμίζονται δε εις Δεδεαγάτσιον περί τα 150 ελληνικά πλοία ετησίως μικράς ως επί το πολύ χωρητικότητος εκ των μετερχομένων την ακτοπλοϊκήν εμπορίαν και ανταλλασσόντων ελληνικά φυτικά προϊόντα και σιτηρά. Ο αριθμός των εις Δεδεαγάτσιον προσορμιζομένων ελληνικών πλοίων αυξάνει οσάκις υπάρχει ζήτησις γεννημάτων δια την Ευρώπην, τότε δε προσορμίζονται και πλοία ελληνικά μεγάλης χωρητικότητος, παραλαμβάνοντα φορτία δια την Ευρώπην»

    Εικόνα 3. Άποψη του λιμανιού και του σιδηροδρομικού σταθμού το 1900.

    image

    Πηγή: Παντελής Στεφ. Αθανασιάδης, «Αίνος ενταντίον Δεδέαγατς για την κατασκευή του λιμανιού τον ΙΘ΄ αιώνα», Αλεξάνδρα Μποτονάκη (επιμ.), Σελίδες από την ιστορία της Αλεξανδρούπολης και της γύρω περιοχής, Αθήνα 2010, σ. 171-176, σ. 174. .


    Ο φάρος της πόλης

    Στη διαδικασία του εκσυγχρονισμού και της δυναμικής ανάπτυξης της πόλης συνετέλεσε και η υλοποίηση, το 1872, του απαιτούμενου παραθαλάσσιου σταθμού – λιμανιού, ενός έργου της εταιρείας του Hirsch, που προσέδωσε στην πόλη σύγχρονα αστικά χαρακτηριστικά

    image

    Με κόκκινο κύκλο σημειώνεται ο φάρος

    Εικόνα 4. Άποψη του λιμανιού,του σιδηροδρομικού σταθμού και του Φάρου στην σημερινή έκταση της πόλης.

    image

    Πηγή: Ομάδα εργασίας με τη χρήση του Google Earth

    Για την κάλυψη των αναγκών της, εξαιτίας της πληθυσμιακής αύξησης από το 1880 μέχρι και το τέλος της πρώτης εικοσαετίας του 20ού αιώνα, η πόλη επεκτάθηκε στη βάση του πρώτου πολεοδομικού σχεδίου της. Σε επόμενο πολεοδομικό σχέδιο (εικόνα 5), που συντάχθηκε το 1921 από τον Αθανάσιο Σπανό, διευθυντή του 1ου Δημοτικού Σχολείου , και στηρίχθηκε στα στοιχεία της απογραφής του ίδιου έτους, αποτυπώνεται η οικιστική ανάπτυξη της πόλης, κυρίως στη δυτική πλευρά της όπου δημιουργήθηκαν σχολεία, εκκλησίες και διοικητικά κτήρια, ενώ στη θέση του σημερινού 1ου Δημοτικού Σχολείου βρισκόταν ένα μικρό στρατιωτικό αεροδρόμιο.

    Εικόνα 5. Πολεοδομικό σχέδιο Αλεξανδρούπολης, 1921.

    image

    Πηγή: Δ Δ.Μαστορόπουλος, Ιστορική εξέλιξη της πολεοδομικής οργάνωσης της πόλης της Αλεξανδρούπολης (1878-2011). Η αρχή της πολεοδομικής ωριμότητας στην πόλη μας, αδημοσίευτη εργασία. Αλεξανδρούπολη 2011, σελ. 6.

    Εικόνα 6. Το οικιστικό περιβάλλον της Αλεξανδρούπολης το 1921 - στην σημερινή πόλη.

    image

    Πηγή: Ομάδα εργασίας με τη χρήση του Google Earth

    Στην εικόνα 6 απεικονίζεται η έκταση της πόλης της Αλεξανδρούπολης το 1921 συγκριτικά με τη σημερινή έκταση της πόλης. Ο χώρος που σκιάζεται με πράσινο χρώμα αποτελούσε φυσικό περιβάλλον (αγρούς, δάση)

    Εικόνα 7. Το οικιστικό περιβάλλον της Αλεξανδρούπολης το 1921 - στην σημερινή πόλη.

    image

    Πηγή: Ομάδα εργασίας με τη χρήση του Google Earth

    Στην εικόνα 7 απεικονίζεται το οικιστικό περιβάλλον της πόλης της Αλεξανδρούπολης το 1921 συγκριτικά με τη σημερινή έκταση της πόλης.

    Πληθυσμιακή εξέλιξη

    Η πόλη, εκτός από οικονομικά, αναπτυσσόταν και δημογραφικά. Το πρώτο στρώμα των κατοίκων της αποτελούσαν κυρίως Έλληνες και Τούρκοι, ως επί το πλείστον διοικητικοί υπάλληλοι. Πολύ γρήγορα, η πολίχνη εξελίχθηκε σε πόλο έλξης του ελληνικού στοιχείου, το οποίο μετακινούταν κυρίως από την Αίνο και δευτερευόντως από τη Μάκρη, τη Μαρώνεια και την Αδριανούπολη, θέτοντας υπό τον έλεγχό του το εμπόριο, που μέχρι τότε ασκούσαν Έλληνες της Αίνου. Η περίπτωση του Δεδέαγατς θυμίζει μερικώς αυτή του Βόλου, που, στα μέσα του 19ου αιώνα, εμφανίστηκε στον χάρτη των ελληνικών πόλεων ως δημιούργημα μιας ομάδας διορατικών εμπόρων, κυρίως πηλιορείτικης καταγωγής, που κατάφεραν να πάρουν στα χέρια τους το εξαγωγικό εμπόριο των προϊόντων του Πηλίου και του θεσσαλικού κάμπουΕργάτες (εποχικοί ή μη), έμποροι και αλιείς καθώς και ναυτικοί συνέθεταν κατά κύριο λόγο τον κοινωνικό ιστό του οικισμού στα τέλη του αιώνα. Σε αυτόν μπορεί να προστεθεί και ένα σώμα υπαλλήλων και στελεχών των εταιρειών και της διοίκησης, η παρουσία των οποίων συνδέθηκε σημαντικά με τα έργα υποδομής της πόλης. Το υπάρχον κοινωνικό στρώμα ενισχύθηκε επίσης με την παρουσία μελών ξένων παροικιών, όπως Αρμενίων, Βουλγάρων, Φραγκολεβαντίνων και Εβραίων, γεγονός που προσέδωσε στον αστικό οικισμό ένα χρώμα κοσμοπολιτισμού . Οι Εβραίοι, εγκατεστημένοι στην πόλη ήδη από το 1887, ασχολούνταν με το εμπόριο, τον χρηματοπιστωτικό τομέα και τη μεσιτεία, ή ήταν εργάτες. Στα 1897, ο αριθμός των εβραϊκών οικογενειών ανερχόταν στις 39 με 180 μέλη. Οι ανοδικές τάσεις που καταγράφονται στον πληθυσμό τους, οφείλονται βέβαια στην αυξημένη κίνηση του λιμανιού . Η έλευση του 20ού αιώνα επεφύλασσε στη φυσιογνωμία της πόλης περαιτέρω αλλαγές εξαιτίας δημογραφικών μεταβολών, που έμελλε να διαδραματίσουν σημαντικό ρόλο στη διαμόρφωση του περιβαλλοντικού της τοπίου. Τη δεκαετία του 1910 και κυρίως την περίοδο της βουλγαρικής κυριαρχίας (1913-1919), ο πληθυσμιακός χάρτης της πόλης μεταβλήθηκε άρδην. Η ραγδαία αποδυνάμωση του ελληνικού στοιχείου και όχι μόνον αποτυπώνεται με ενάργεια στις προξενικές εκθέσεις, που μιλούσαν για συναγωνισμό των Τούρκων αυτονομιστών και των Βούλγαρων εθνικιστών καθώς και για βίαιες εκδηλώσεις και πράξεις εις βάρος του ελληνικού χριστιανικού πληθυσμού της πόλης . Από την εποχή της διασυμμαχικής διοίκησης στην Θράκη (1919-1920) και μετά, η πόλη γνώρισε μια φάση πληθυσμιακής ανάκαμψης. Με βάση τα στοιχεία από την Εθνική Στατιστική Υπηρεσία, μέσα σε μια οκταετία ο πληθυσμός της πόλης σχεδόν διπλασιάσθηκε.

    Εικόνα 8. Πληθυσμός της πόλης το 1920.

    image

    Πηγή: Εθνική Στατιστική Υπηρεσία Ελλάδας

    1920-1950

    Το αστικό περιβάλλον της πόλης: 1920-1950

    Η έλευση των προσφύγων του 1922 στην Αλεξανδρούπολη αποτέλεσε σημαντική παράμετρο στην οργάνωση του γεωγραφικού χώρου της, την ανάπτυξη του οικιστικού περιβάλλοντος και γενικότερα στη διαμόρφωση του περιβαλλοντικού της τοπίου, όπως άλλωστε και σε όλη την ελληνική επικράτεια. Το ζήτημα της στέγασης των προσφύγων αναδείχθηκε σε μία από τις κύριες προτεραιότητες της πολιτείας, που ανέθεσε την αποκατάσταση στο Υπουργείο Κοινωνικής Πρόνοιας, καθώς και σε φορείς, όπως αρχικά στο Ταμείο Περιθάλψεως Προσφύγων (1922) και εν συνεχεία στην Επιτροπή Αποκατάστασης Προσφύγων (1923) . Βασικό μάλιστα καθήκον της Ε.Α.Π. ήταν η εξασφάλιση, για τους πρόσφυγες, μόνιμης στέγασης, μέσα από την υλοποίηση ενός ευρέος προγράμματος κατασκευής προσφυγικών κατοικιών . Η αδήριτη ανάγκη για την αποκατάσταση των προσφύγων που μετακινήθηκαν στα αστικά κέντρα της χώρας είχε ως απόρροια να μην εφαρμοστεί στην πράξη η πολεοδομική πολιτική που επιδιώχθηκε την πρώτη εικοσαετία του 20ού αιώνα, με κύριο εκφραστή τον Αλέξανδρο Παπαναστασίου, τον τότε Υπουργό Συγκοινωνιών. Η πολιτική οργάνωσης του γεωγραφικού χώρου των ελληνικών πόλεων, ακολουθώντας το μοντέλο των σύγχρονων ευρωπαϊκών πόλεων, εκφράστηκε με το Νομοθετικό Διάταγμα της 16.8.1923 «Περί Σχεδίων Πόλεων, κωμών και συνοικισμών του Κράτους και οικοδομής αυτών» . Το νομοθέτημα αυτό θεωρείται σταθμός ορόσημο για την ιστορία της πολεοδομίας, αφού περιλήφθηκε σε αυτό η βασική αρχή του πολεοδομικού σχεδιασμού, δηλαδή ότι η πόλη έπρεπε να αναπτύσσεται βάσει σχεδίου, το οποίο θα παραγόταν με ευθύνη του κράτους . Συνεπώς, η αρχή του σχεδιασμού ελληνικών πόλεων είχε πια ως βασικό συμπλήρωμα τη θέσπιση κανόνων για την ορθολογική εκπόνηση των πολεοδομικών σχεδίων, τις κατηγορίες χρήσεων γης και τη δημιουργία κοινωφελών και κοινόχρηστων χώρων. Επιδίωξη της πολιτείας, που εκφράσθηκε με σαφήνεια στο εν λόγω διάταγμα, ήταν το σχέδιο των πόλεων να διαμορφώνεται κατά τέτοιο τρόπο, ώστε να εξασφαλίζει «τη θεραπεία των προβλεπόμενων αυτής αναγκών κατά τους υπό της υγιεινής, της ασφάλειας, της οικονομίας και της αισθητικής επιβαλλόμενους όρους». Ως βασικές ανάγκες μιας πόλης αναφέρονταν μεταξύ άλλων «τα γενικής φύσεως έργα υδρεύσεως, εξυγιάνσεως, συγκοινωνίας, εξωραϊσμού και αναψυχής». Παράλληλα καθορίσθηκαν, ανάλογα με τις προβλεπόμενες ανάγκες, και άλλα έργα και παρεμβάσεις, όπως η κατασκευή οδών και πλατειών καθώς και η διαμόρφωση κήπων, πρασιών, αλσών και κοινόχρηστων χώρων για κοινωφελείς σκοπούς . Ωστόσο, το ζήτημα της αποκατάστασης των προσφύγων ανέτρεψε τους αρχικούς προγραμματισμούς, αφού δεν επιτεύχθηκαν οι αρχικοί στόχοι του πολεοδομικού νομοθετήματος που φιλοδοξούσε να προσδώσει στις ελληνικές πόλεις αστικό χαρακτήρα στο πνεύμα των σύγχρονων ευρωπαϊκών πόλεων. Για την περίπτωση της Αλεξανδρούπολης, όπως άλλωστε και για τις άλλες πόλεις της Ελλάδας, η επέκταση του σχεδίου της, «αντανακλά τον προσφυγικό σχεδιασμό και καταλήγει να προσδώσει σε μια μορφή πόλης διάσπαρτης, ομοιόμορφα εκτεταμένης, χωρίς αστικά χαρακτηριστικά, δημόσια κτήρια, χώρους κοινωνικής ζωής, ιδιαίτερες χαράξεις και εξυπηρετήσεις». Μέχρι το 1930, στο πλαίσιο των ευρύτερων επεμβάσεων πολεοδομικού εκσυγχρονισμού και της εγκατάστασης δικτύων υποδομών, είχαν υλοποιηθεί στην πόλη μια σειρά από έργα, όπως τα σφαγεία στο δυτικό μέρος, το δίκτυο ύδρευσης της πόλης, το εργοστάσιο ηλεκτροφωτισμού, η δημοτική ιχθυαγορά, η πυροσβεστική υπηρεσία, και η Ζαρίφειος Παιδαγωγική Ακαδημία . Παράλληλα προωθήθηκε το σχέδιο επέκτασης της πόλης, το οποίο βασίστηκε στο Νομοθετικό Διάταγμα της 16.8.1923 και εγκρίθηκε το 1931. Στη διαμόρφωση του σχεδίου ελήφθησαν υπόψη οι νέες πληθυσμιακές συνθήκες και κοινωνικές ανάγκες. Έτσι, σχεδιάσθηκαν νέες χρήσεις γης για τη λειτουργία της πόλης, με βασικότερες τη στέγαση και τον κοινωνικό εξοπλισμό, όπως ήταν το νοσοκομείο και τα σχολεία, το οδικό δίκτυο καθώς και τα δίκτυα τεχνικής υποδομής, (ύδρευσης και ηλεκτρισμού) . Επιπλέον, εντάχθηκαν παρεμβάσεις που είχαν ήδη υλοποιηθεί καθώς και αλλαγές στις χρήσεις γης. Ενδεικτικά αναφέρεται ο προσφυγικός συνοικισμός «Τσιμεντένια» , που εκτεινόταν στο βορειοδυτικό τμήμα της πόλης (από την οδό 14ης Μαΐου ως την οδό Δολόγκου), ανατολικά του αεροδρομίου, όπως αποτυπώνεται στο πολεοδομικό σχέδιο του 1921 (βλ. εικόνα 3). Βόρεια και βορειοδυτικά του αεροδρομίου υπήρχε ένας μεγάλος χείμαρρος, γνωστός ως ρέμα Βανικιώτη, που αποτελούσε φυσικό όριο των συνοικισμών Τσιμεντένια και Καλλιθέα. Η Καλλιθέα, που βρισκόταν βόρεια του ρέματος, επεκτάθηκε στη ζώνη όπου υπήρχαν καλλιέργειες αμπελιών και στην επέκταση αυτή περιελήφθησαν και άλλοι συνοικισμοί, όπως οι Λαχανόκηποι στην ανατολική πλευρά της πόλης, ο γεωργικός συνοικισμός βόρεια και δύο άλλοι ανατολικά όπου ήταν εγκατεστημένες ομάδες αθίγγανων. Τέλος, τα δημόσια κτήματα στην περιοχή του αεροδρομίου ρυμοτομήθηκαν, γεγονός που επηρέασε πολεοδομικά τη διαρρύθμιση του δημόσιου χώρου. Ας υπογραμμιστεί ότι, στις περιοχές όπου αναπτύχθηκαν οι παραπάνω συνοικισμοί, υπήρχαν δημόσια κτήματα, τα οποία αξιοποιήθηκαν για τη στέγαση των προσφύγων, ενώ το 1932 και το 1937 πραγματοποιήθηκε οριστική διανομή αγροτεμαχίων. Αποτέλεσμα των παρεμβάσεων αυτών ήταν η αλλαγή χρήσεων γης σε μεγάλη έκταση, αφού αγροτεμάχια, ακαλλιέργητες περιοχές και καλλιεργήσιμες εκτάσεις οικοπεδοποιήθηκαν με σκοπό την ανέγερση κατοικιών. Παράλληλα, ανέκυψε η ανάγκη για οργάνωση του γεωγραφικού χώρου, άρρηκτα συνυφασμένη με την επαγγελματική απασχόληση των προσφύγων στους νέους οικισμούς τους. Για παράδειγμα, μετά το τέλος του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου, με ευθύνη των δημοτικών αρχών, καθορίστηκαν νέες χρήσεις γης για την ανάπτυξη γεωργικών και κτηνοτροφικών δραστηριοτήτων. Στο πλαίσιο αυτό, στην ανατολική πλευρά της πόλης (γύρω από την περιοχή των Λαχανόκηπων), δημοτικές εκτάσεις χαρακτηρίσθηκαν ως βοσκότοποι για την άσκηση της οικόσιτης κτηνοτροφίας από τους κατοίκους του προσφυγικού οικισμού του Μαΐστρου, ενώ στη βορειανατολική πλευρά (περιοχή Εξώπολης) επεκτάθηκαν αμπελοκαλλιέργειες γύρω από τις οποίες αναπτύχθηκε και η κτηνοτροφία . Διαχρονικά, η δημιουργία νέων χρήσεων γης και η ανάμιξή τους με υφιστάμενες προκαλούσαν πολλές φορές προβλήματα και συγκρούσεις μεταξύ των κατοίκων, οι οποίοι προσέφευγαν συχνά στο Δημοτικό Συμβούλιο της Αλεξανδρούπολης, με σχετικά αιτήματα . Παρεμβάσεις που υλοποιήθηκαν στις δεκαετίες του 1920 και του 1930, είχαν αντίκτυπο και στην ποιότητα του φυσικού περιβάλλοντος της Αλεξανδρούπολης, ενώ η φυσιογνωμία του μεταβλήθηκε σταδιακά, με απόρροια την ουσιαστική αλλαγή του περιβαλλοντικού τοπίου. Ειδικότερα, η πληθυσμιακή συνιστώσα άσκησε πιέσεις σε επίπεδο οικιστικό. Επίσης, πέραν του στεγαστικού ζητήματος και της έκτασης του εποικισμού, γίνεται φανερή η ανάγκη κατάληψης χώρου για την κατασκευή νέων οδικών αρτηριών, τη δημιουργία και βελτίωση δικτύων υποδομής, όπως του δικτύου ηλεκτρικών εγκαταστάσεων, για την εκμετάλλευση του οποίου τα δικαιώματα χορηγήθηκαν στον δήμο της Αλεξανδρούπολης, το 1937, με βάση σχετικό Διάταγμα . Οι πιέσεις σε οικιστικό επίπεδο εξακολούθησαν στη δεκαετία του 1940 και τις αρχές της επόμενης δεκαετίας, οπότε δημιουργήθηκαν νέοι συνοικισμοί και η πόλη επεκτάθηκε ανατολικά και δυτικά Στη δεκαετία του 1940, στη δυτική πλευρά της πόλης, στην περιοχή του παλιού αεροδρομίου, οικοπεδοποιήθηκαν τα δημόσια κτήματα, όπως αυτά ρυμοτομήθηκαν με το σχέδιο του 1931. Την ίδια περίοδο, ένα τμήμα της περιοχής παραχωρήθηκε στο Υπουργείο Κοινωνικής Πρόνοιας, το οποίο προχώρησε επίσης στην υλοποίηση στεγαστικών προγραμμάτων, ενώ ένα άλλο στον Σύλλογο Παλαιών Πολεμιστών (εικόνα 4) .

    Εικόνα 4. Πολεοδομικό σχέδιο Αλεξανδρούπολης, 1950.

    image

    Πηγή: Δ Δ.Μαστορόπουλος, Ιστορική εξέλιξη της πολεοδομικής οργάνωσης της πόλης της Αλεξανδρούπολης (1878-2011). Η αρχή της πολεοδομικής ωριμότητας στην πόλη μας, αδημοσίευτη εργασία. Αλεξανδρούπολη 2011, σελ. 6.

    Οι πιέσεις σε οικιστικό επίπεδο εξακολούθησαν στη δεκαετία του 1940 και τις αρχές της επόμενης δεκαετίας, οπότε δημιουργήθηκαν νέοι συνοικισμοί και η πόλη επεκτάθηκε ανατολικά και δυτικά Στη δεκαετία του 1940, στη δυτική πλευρά της πόλης, στην περιοχή του παλιού αεροδρομίου, οικοπεδοποιήθηκαν τα δημόσια κτήματα, όπως αυτά ρυμοτομήθηκαν με το σχέδιο του 1931. Την ίδια περίοδο, ένα τμήμα της περιοχής παραχωρήθηκε στο Υπουργείο Κοινωνικής Πρόνοιας, το οποίο προχώρησε επίσης στην υλοποίηση στεγαστικών προγραμμάτων, ενώ ένα άλλο στον Σύλλογο Παλαιών Πολεμιστών (εικόνα 3)


    Εικόνα 5. Νομοθετικό Διάταγαμα "Περί σχεδίων πόλεων, κωμών και συνοικισμών του Κράτους και οικοδομής αυτών (ΦΕΚ, 228/16/8/1923).

    image

    Πηγή: Εθνικό τυπογραφείο.

    Μετά τη λήξη του Πολέμου, εν μέσω εμφυλίου πολέμου, η ανασυγκρότηση της Αλεξανδρούπολης δεν έπαψε να αποτελεί στόχο της δημοτικής αρχής, προκειμένου να ανακάμψει η τοπική οικονομία και να αποκατασταθεί η ομαλότητα στην καθημερινή ζωή των κατοίκων της. Σύμφωνα, άλλωστε, με το Νομοθετικό Διάταγμα του 1923 «Περί Σχεδίων Πόλεων…», στις αρμοδιότητες των δήμων περιλαμβάνονταν ο σχεδιασμός, η βελτίωση και η επέκταση έργων υποδομής, η εκπόνηση έργων κοινής ωφέλειας, η εξυπηρέτηση οικιστικών αναγκών και κοινωνικών σκοπών. Η μελέτη των αποφάσεων του Δημοτικού Συμβουλίου του Δήμου Αλεξανδρούπολης καθώς και του Τύπου της εποχής βοηθά στην χαρτογράφηση των αναγκών και των προτεραιοτήτων της δημοτικής αρχής, αλλά και στην κατανόηση εσωτερικών ιεραρχήσεων, κοινωνικών συγκρούσεων και σχέσεων μεταξύ ιδιωτών και φορέων εξουσίας.

    Στο οικιστικό επίπεδο, η ανοικοδόμηση της πόλης αντικατοπτρίζει τις νέες προοπτικές αξιοποίησης του κεφαλαίου στον τομέα της οικοδομής. Το 1947 εγκρίθηκε η ανέγερση 18 διώροφων οικοδομών εργατικών τετραπλοκατοικιών, στο ανατολικό τμήμα της πόλης, το οποίο προκρίθηκε για τον σκοπό αυτό. Για την εκπόνηση του έργου κρίθηκε απαραίτητη και προτάχθηκε η κτημοτογράφηση της περιοχής για την υλοποίηση των διαδικασιών απαλλοτρίωσης του χώρου από το δημόσιο Παράλληλα τέθηκαν σε εφαρμογή έργα για βελτίωση του υφιστάμενου οδικού δικτύου, που είχε εγκαταλειφθεί κατά τη διάρκεια του πολέμου και της βουλγαρικής κατοχής. Οι εργασίες αυτές αφορούσαν είτε στον εξωραϊσμό είτε στην επισκευή κεντρικών αξόνων του τότε πολεοδομικού δικτύου, όπως ήταν η οδός Ρούσβλελτ (σημερινή οδός Μητροπολίτη Ιωακείμ Καβύρη


    Μεταβολές του τοπίου στο χρόνο

    Εικόνα 1. Πολεοδομικό σχέδιο Αλεξανδρούπολης, 1850.

    image

    Εικόνα 2. Σιδηρόδρομος 1850.

    image

    Εικόνα 2. Σιδηρόδρομος 1850.

    image

    Εικόνα 2. Πολεοδομικό σχέδιο Αλεξανδρούπολης, 1921.

    image

    Πηγή: Δ Δ.Μαστορόπουλος, Ιστορική εξέλιξη της πολεοδομικής οργάνωσης της πόλης της Αλεξανδρούπολης (1878-2011). Η αρχή της πολεοδομικής ωριμότητας στην πόλη μας, αδημοσίευτη εργασία. Αλεξανδρούπολη 2011, σελ. 6.

    Εικόνα 3. Το οικιστικό περιβάλλον της Αλεξανδρούπολης το 1921 - στην σημερινή πόλη.

    image

    Πηγή: Ομάδα εργασίας με τη χρήση του Google Earth

    Στην εικόνα 3 απεικονίζεται η έκταση της πόλης της Αλεξανδρούπολης το 1921 συγκριιτκά με τη σημερινή έκταση της πόλης. Ο χώρος που σκιάζεται με πράσινο χρώμα αποτελούσε φυσικό περιβάλλον (αγρούς, δάση)

    Εικόνα 5. Η περιοχή του ρέματος Βατικιώτη το 1931.

    image

    Πηγή: Πολεοδομία Αλεξανδρούπολης, επεξεργασία: Ομάδα Εργασίας.

    Εικόνα 5. Η περιοχή του ρέματος Βατικιώτη το 1931.

    image

    Πηγή: Πολεοδομία Αλεξανδρούπολης, επεξεργασία: Ομάδα Εργασίας.

    Εικόνα 5. Η περιοχή του ρέματος Βατικιώτη το 1957.

    image

    Πηγή: Εφημερίδα Μακεδονία (30/11/1957).

    Εικόνα 5. Η γέφυρα του ρέματος Βατικιώτη σήμερα.

    image

    Πηγή: Ομάδα εργασίας.

    Εικόνα 5. Η περιοχή του ρέματος Βατικιώτη σήμερα.

    image

    Πηγή: Google map.

    Εικόνα 4. Πολεοδομικό σχέδιο Αλεξανδρούπολης, 1950.

    image

    Πηγή: Δ Δ.Μαστορόπουλος, Ιστορική εξέλιξη της πολεοδομικής οργάνωσης της πόλης της Αλεξανδρούπολης (1878-2011). Η αρχή της πολεοδομικής ωριμότητας στην πόλη μας, αδημοσίευτη εργασία. Αλεξανδρούπολη 2011, σελ. 6.

    Οι πιέσεις σε οικιστικό επίπεδο εξακολούθησαν στη δεκαετία του 1940 και τις αρχές της επόμενης δεκαετίας, οπότε δημιουργήθηκαν νέοι συνοικισμοί και η πόλη επεκτάθηκε ανατολικά και δυτικά Στη δεκαετία του 1940, στη δυτική πλευρά της πόλης, στην περιοχή του παλιού αεροδρομίου, οικοπεδοποιήθηκαν τα δημόσια κτήματα, όπως αυτά ρυμοτομήθηκαν με το σχέδιο του 1931. Την ίδια περίοδο, ένα τμήμα της περιοχής παραχωρήθηκε στο Υπουργείο Κοινωνικής Πρόνοιας, το οποίο προχώρησε επίσης στην υλοποίηση στεγαστικών προγραμμάτων, ενώ ένα άλλο στον Σύλλογο Παλαιών Πολεμιστών (εικόνα 3)


    Εικόνα 5. Νομοθετικό Διάταγαμα "Περί σχεδίων πόλεων, κωμών και συνοικισμών του Κράτους και οικοδομής αυτών (ΦΕΚ, 228/16/8/1923).

    image

    Πηγή: Εθνικό τυπογραφείο.

    Μετά τη λήξη του Πολέμου, εν μέσω εμφυλίου πολέμου, η ανασυγκρότηση της Αλεξανδρούπολης δεν έπαψε να αποτελεί στόχο της δημοτικής αρχής, προκειμένου να ανακάμψει η τοπική οικονομία και να αποκατασταθεί η ομαλότητα στην καθημερινή ζωή των κατοίκων της. Σύμφωνα, άλλωστε, με το Νομοθετικό Διάταγμα του 1923 «Περί Σχεδίων Πόλεων…», στις αρμοδιότητες των δήμων περιλαμβάνονταν ο σχεδιασμός, η βελτίωση και η επέκταση έργων υποδομής, η εκπόνηση έργων κοινής ωφέλειας, η εξυπηρέτηση οικιστικών αναγκών και κοινωνικών σκοπών. Η μελέτη των αποφάσεων του Δημοτικού Συμβουλίου του Δήμου Αλεξανδρούπολης καθώς και του Τύπου της εποχής βοηθά στην χαρτογράφηση των αναγκών και των προτεραιοτήτων της δημοτικής αρχής, αλλά και στην κατανόηση εσωτερικών ιεραρχήσεων, κοινωνικών συγκρούσεων και σχέσεων μεταξύ ιδιωτών και φορέων εξουσίας.

    Στο οικιστικό επίπεδο, η ανοικοδόμηση της πόλης αντικατοπτρίζει τις νέες προοπτικές αξιοποίησης του κεφαλαίου στον τομέα της οικοδομής. Το 1947 εγκρίθηκε η ανέγερση 18 διώροφων οικοδομών εργατικών τετραπλοκατοικιών, στο ανατολικό τμήμα της πόλης, το οποίο προκρίθηκε για τον σκοπό αυτό. Για την εκπόνηση του έργου κρίθηκε απαραίτητη και προτάχθηκε η κτημοτογράφηση της περιοχής για την υλοποίηση των διαδικασιών απαλλοτρίωσης του χώρου από το δημόσιο Παράλληλα τέθηκαν σε εφαρμογή έργα για βελτίωση του υφιστάμενου οδικού δικτύου, που είχε εγκαταλειφθεί κατά τη διάρκεια του πολέμου και της βουλγαρικής κατοχής. Οι εργασίες αυτές αφορούσαν είτε στον εξωραϊσμό είτε στην επισκευή κεντρικών αξόνων του τότε πολεοδομικού δικτύου, όπως ήταν η οδός Ρούσβλελτ (σημερινή οδός Μητροπολίτη Ιωακείμ Καβύρη


    Πολεοδομία

    Χάρτες της Πόλης κατά την περίοδο 1920-1974

    Lorem ipsum dolor

    Lorem ipsum dolor sit amet, consectetur adipiscing elit. In luctus, tortor vel vehicula pharetra.

    Lorem ipsum dolor sit amet, consectetur adipiscing elit.

    Lorem ipsum dolor

    Lorem ipsum dolor sit amet, consectetur adipiscing elit. In luctus, tortor vel vehicula pharetra.

    Lorem ipsum dolor sit amet, consectetur adipiscing elit.

    Lorem ipsum dolor

    Lorem ipsum dolor sit amet, consectetur adipiscing elit. In luctus, tortor vel vehicula pharetra.

    Lorem ipsum dolor sit amet, consectetur adipiscing elit.

    Contact Us

    lorem ipsum dolor sit amet, consectetur adipiscing elit

    Feedback form

    How to find us